Νάξος

ΙΣΤΟΡΙΑ

Στην Εποχή του λίθου τα αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν την ύπαρξη μιας αναπτυγμένης κοινωνίας, ήδη από την 4η χιλιετία π.Χ. Από τότε η Νάξος κατοικείται συνεχώς.

Στην Εποχή του χαλκού (3200-1100 π.Χ.) η Νάξος παρουσιάζεται δυναμικά στο χώρο του Αιγαίου την 3η χιλιετία π.Χ. σαν σημαντικό κέντρο του λεγόμενου "Κυκλαδικού Πολιτισμού". Τα ευρήματα των ανασκαφών εκείνης της ιστορικής περιόδου, εκτίθενται στο αρχαιολογικό μουσείο της Νάξου στη Χώρα και στο αρχαιολογικό μουσείο της Απειράνθου.

Στην αυγή της 2ης χιλιετίας π.Χ. την σκυτάλη της ναυτικής κυριαρχίας στο Αιγαίο παίρνουν οι Μινωίτες, για να την παραδώσουν με την σειρά τους, στα μέσα της χιλιετίας, στους Μυκηναίους. Το κέντρο βάρους των εξελίξεων μετατοπίζεται στα Μυκηναϊκά κέντρα της κυρίως Ελλάδας που χρησιμοποιούν τις Κυκλάδες σαν γέφυρες για την εξάπλωσή τους προς την Ανατολή. Ένα τμήμα της Μυκηναϊκής πρωτεύουσας της Νάξου (1300 π.Χ.), αποκαλύφθηκε κάτω από την πλατεία της μητρόπολης, στη Χώρα (αρχαιολογικός χώρος Γκρόττας).

Στην Γεωμετρική εποχή (1100-700π.Χ.) η Νάξος εποικίζεται από Ίωνες και  αρχίζει για το νησί μία μεγάλη περίοδος ανάπτυξης.

Στην Αρχαϊκή εποχή (700-480 π.Χ.). Η ανάπτυξη κορυφώνεται (7ος - 6ος αι. π.Χ.) και συνοδεύεται από την άνθηση των τεχνών, ιδιαίτερα της γλυπτικής και της αρχιτεκτονικής. Σε αυτό βοήθησε ο πλούτος του υπεδάφους της Νάξου, το άφθονο μάρμαρο που ήταν η πρώτη ύλη και η σμύριδα που χρησίμευε για την τελική λείανση των έργων. Η γλυπτική της Αρχαϊκής εποχής αντιπροσωπεύεται στη Νάξο από τους δύο υπερμεγέθεις μισοτελειωμένους Κούρους, τον Κούρο των Μελάνων και τον Κούρο του Απόλλωνα. Η αρχαιολογική έρευνα αποκάλυψε επίσης στην ύπαιθρο της Νάξου, δύο πολύ σημαντικά ιερά των Αρχαϊκών χρόνων, το Ιερό των Υρίων, νότια της Χώρας, στη θέση Λιβάδι και το Ιερό του Γύρουλα, κοντά στο χωριό Σαγκρί. Στην ίδια εποχή ( 6ος αι. π.Χ.) ανήκει και ο μεγάλος ναός του Απόλλωνα (Πορτάρα), στο νησάκι Παλάτια, στην άκρη του λιμανιού. Το 490 π.Χ. η Νάξος καταστράφηκε από τους Πέρσες.

Στην Κλασική εποχή (480-323 π.Χ.) μετά την οριστική συντριβή των Περσών από τους Έλληνες, η Νάξος γίνεται μέλος της Αθηναϊκής Συμμαχίας.

Στην Ελληνιστική εποχή (323- 41 π.Χ.) ανήκει, ένα σπουδαίο μνημείο της Νάξου, ο «Πύργος του Χειμάρρου», κοντά στο χωριό Φιλώτι. Ένας άλλος αρχαίος ελληνικός πύργος είναι ο«Παλαιόπυργος της Πλάκας», ανάμεσα στο χωριό Τρίποδες και την παραλία της Πλάκας.

Στην Ρωμαϊκή εποχή (41 π.Χ -330 μ.Χ.) η Νάξος έγινε ρωμαϊκή επαρχία και χρησιμοποιήθηκε σαν τόπος εξορίας.

Στην Βυζαντινή εποχή (330-1207 μ.Χ.) η έλευση του Χριστιανισμού (4ος αι. μ.Χ.) βρίσκει τη Νάξο σε περίοδο αφάνειας. Πολλές εκκλησίες κτίστηκαν πάνω σε αρχαία ιερά. Σήμερα οι εκκλησίες στη Νάξο ξεπερνούν τις πεντακόσιες. Η Παναγία η Δροσιανή, κοντά στο χωριό Μονή και η Παναγία η Πρωτόθρονη, στο χωριό Χαλκί, αποτελούν σημαντικά μνημεία της Παλαιοχριστιανικής περιόδου. Στους Βυζαντινούς χρόνους ανήκει χρονολογικά και το οχυρωμένο μοναστήρι του Φωτοδότη Χριστού, έξω από το χωριό Δανακός. Την ίδια περίοδο οι Βυζαντινοί κτίζουν κάστρα. Ένα τέτοιο κάστρο ήταν και το Κάστρο του Καλόγερου, κτισμένο στην κορυφή χαμηλού αλλά εξαιρετικά δύσβατου βουνού, στη βόρεια άκρη του νησιού. Στα δυτικά του λεκανοπέδιου της Τραγέας, βρίσκεται το Απάνω Κάστρο. Στη κεντρική Νάξο βρίσκεται και το Κάστρο του Απαλίρου, κτισμένο στην κορυφή απότομου βουνού. Στους πρόποδές του βρισκόταν η πρωτεύουσα της Βυζαντινής Νάξου.

Στην Ενετοκρατία (1207-1537 μ.Χ), το 1207 ο Μάρκος Σανούδος, αποβιβάζεται με τους άντρες του στον όρμο της Αγιασσού, και μετά από πολιορκία κατακτά το νησί. Διαδοχικά κατακτά και άλλα 18 νησιά του Αιγαίου, ιδρύει το Δουκάτο του Αιγαίου με έδρα τη Νάξο, και επιβάλει την φεουδαρχία. Μεταφέρει  την πρωτεύουσά του, από το κάστρο του Απαλίρου, στη θέση της σημερινής Χώρας. Στο λόφο που αποτελεί την φυσική ακρόπολη της πόλης, ο Σανούδος, έκτισε το Κάστρο της Χώρας χρησιμοποιώντας υλικά από την αρχαία πόλη. Οι άρχοντες έκτισαν στην ύπαιθρο τους πύργους τους (ενετικοί πύργοι) είτε για θερινή κατοικία είτε για προστασία σε περίπτωση πειρατικών επιδρομών. Νεότεροι πύργοι (17ος αι.) είναι ο Πύργος της Αγιάς (καταστράφηκε τα τελευταία χρόνια από πυρκαγιά) στις βόρειες ακτές της Νάξου, και ο πύργος-μοναστήρι της Παναγίας της Υψηλοτέρας, έξω από το χωριό Γαλήνη.

Στην Τουρκοκρατία (1537-1829μ.Χ) η Νάξος παρέμεινε υπόδουλη στους Τούρκους μέχρι το 1829, ημερομηνία κατά την οποία  εντάχτηκε στο ελληνικό κράτος.

Στους Νεότερους χρόνους, μνημείο του νησιού αποτελούν τα σμυριδωρυχεία, στην ανατολική πλευρά του νησιού στο δρόμο προς τον Λιόνα. Τα γεωργικά και κτηνοτροφικά προϊόντα της Νάξου δίνουν στο νησί οικονομική αυτάρκεια. Ο τουρισμός ανακάλυψε τη Νάξο ουσιαστικά την δεκαετία του '80.

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ
 
Η Νάξος είναι το μεγαλύτερο νησί στο σύμπλεγμα των Κυκλάδων, με έκταση 448 τετρ. χλμ. και το μήκος των ακτών της ανέρχεται σε 148 χλμ.
 
Η μεγαλύτερη πόλη και πρωτεύουσα του νησιού είναι η Χώρα ή Νάξος, με 7.070 κατοίκους (απογραφή 2011). Τα κυριότερα χωριά είναι το Φιλώτι, η Απείρανθος, η Βίβλος (Τρίποδες), ο Άγιος Αρσένιος, η Κόρωνος και το Γλυνάδο. 

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

Το σχήμα της Νάξου μοιάζει με ρόμβο. Μία βουνοσειρά με διεύθυνση Β - Ν που βρίσκεται προς την ανατολική πλευρά, διασχίζει το νησί. Από τον ορεινό αυτό όγκο πηγάζουν χείμαρροι που ρέουν προς όλες τις κατευθύνσεις.
 
Ψηλότερες κορυφές είναι ο Ζας, το ψηλότερο βουνό των Κυκλάδων (1004 μέτρα), το Φανάρι (903 μ.) και η Κόρωνος (992 μ.). Στα ανατολικά της οροσειράς διακρίνονται βαθιές χαράδρες και μικρές καλλιεργημένες κοιλάδες. Στο κέντρο της Νάξου, το λεκανοπέδιο της Τραγέας, κατάφυτο με ελιές και οπωροφόρα δένδρα. Στα δυτικά, καταπράσινες κοιλάδες που ποτίζονται με πηγαία νερά. 
 
ΚΛΙΜΑ
 
Το κλίμα της χαρακτηρίζεται από ξηρά, δροσερά καλοκαίρια, με μελτέμια που είναι γνωστά στους λάτρεις του windsurf και ήπιους χειμώνες.
 
ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Οι Ναξιώτες ασχολούνται κυρίως με την γεωργία, την κτηνοτροφία, το εμπόριο, την εξόρυξη του μαρμάρου και της σμύριδας, ενώ τα τελευταία 20 χρόνια ανέπτυξαν και τουριστικές δραστηριότητες.