1. Λιβάδια Τήλου
Τα Λιβάδια βρίσκονται στην ανατολική πλευρά της Τήλου. Είναι το σημείο άφιξης και αναχώρησης μέσω θαλάσσης ντόπιων και τουριστών και ο μεγαλύτερος οικισμός του νησιού. Στα βόρεια διακρίνονται τα βουνά της Τουρκίας και προς τα βορειοδυτικά το νησί της Σύμης. Στη κορυφή του βουνού, πάνω από το χωριό, δεσπόζει το Κάστρο της Αγιοσυκιάς, χτισμένο τον 14ο αιώνα. Αξιόλογο είναι το κτίριο του Διοικητηρίου που τώρα στεγάζει το Αστυνομικό Τμήμα. Είναι έργο των Ιταλών που θυμίζει την κυριαρχία τους στο νησί από το 1912 έως το 1948. Σε κοντινή απόσταση απλώνεται η όμορφη παραλία με τα κρυστάλλινα καταγάλανα νερά. Τα αλμυρίκια κατά μήκος της παραλίας προσφέρουν σκιά αν και η παραλία είναι οργανωμένη με ομπρέλες και ξαπλώστρες. Στα διάσπαρτα μικρά ταβερνάκια ο επισκέπτης μπορεί να γευτεί την τοπική κουζίνα και φρέσκο ψάρι. Αν και πρόκειται για σχετικά καινούργιο οικισμό, η απλή νησιώτικη αρχιτεκτονική συνδυάζεται άριστα με την καταπράσινη φύση.
2. Μεγάλο Χωριό Τήλου
Το Μεγάλο Χωριό βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της Τήλου και είναι κτισμένο στις απότομες πλαγιές του λόφου του Αγίου Στεφάνου με το αρχαίο κάστρο των Ιπποτών στην κορυφή του. Είναι η πρωτεύουσα της Τήλου και απέχει 7 χιλιόμετρα από τα Λιβάδια που είναι το λιμάνι του νησιού. Μέχρι τις αρχές του 18ου αιώνα το χωριό βρισκόταν μέσα στα τείχη του κάστρου. Στη θέση του Κάστρου των Ιπποτών, ήταν κτισμένη η ακρόπολη της αρχαίας πόλης με τα λείψανα από τον ναό του Πυθίου Απόλλωνα να θυμίζουν την μακραίωνη ιστορία του νησιού.
Είναι ένας γραφικός ορεινός οικισμός της Τήλου με αξιόλογη αρχιτεκτονική, υπέροχη θέα στην θάλασσα και πολύ πράσινο χάρη στα τρεχούμενα νερά. Εκτός από τα πέτρινα σπιτάκια θα θαυμάσετε την εκκλησία του Ταξιάρχη με την βοτσαλωτή αυλή που είναι πραγματικό έργο τέχνης (έχει ανακηρυχθεί διατηρητέο μνημείο σύμφωνα με το ΦΕΓΔΔ 17/24-12-1948) και θα περπατήσετε στα ασπρισμένα σοκάκια με τις ανθοστόλιστες αυλές. Από τη πλατεία του χωριού η θέα προς τη κοιλάδα της Ερίστου είναι εντυπωσιακή.
Από τα σημαντικότερα αξιοθέατα είναι τα κτίρια του Δημαρχείου, του δημοτικού σχολείου, της βιβλιοθήκης, του ιατρείου και του παντοπωλείου που αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα παραδοσιακής αρχιτεκτονικής. Πολλές εκκλησίες, κυρίως ιδιόκτητες, στη περιοχή του κάστρου αλλά και του χωριού έχουν κηρυχθεί ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία.
3. Μικρό Χωριό Τήλου
Ο χρόνος στο Μικρό Χωριό της Τήλου έχει σταματήσει εδώ και πολλές δεκαετίες. Ο εγκατελλειμένος πλέον οικισμός βρίσκεται παραπλεύρως του κεντρικού δρόμου που ενώνει το Μεγάλο Χωριό με τα Λιβάδια, λίγο πριν τα δεύτερα. Το χωριό είναι πλέον τελείως εγκαταλελειμμένο εδώ και χρόνια, με μοναδική εξαίρεση ένα μπαρ που τις νύχτες αποτελεί πόλο έλξης ιδίως για την νεολαία. Προπολεμικά το Μικρό Χωριό δεν ήταν καθόλου μικρό καθώς είχε πάνω από 750 μόνιμους κάτοικους. Τους μείωσε σταδιακά η μετανάστευση σε Ρόδο, Αθήνα, Αυστραλία και Αμερική και το γεγονός ότι όσοι απέμειναν άρχισαν να μετακινούνται στα Λιβάδια. Από τα 220 σπίτια του οικισμού σώζονται οι τοίχοι αλλά όχι οι στέγες και τα κουφώματα καθώς οι μετεγκατασταθέντες τα πήραν μαζί τους για να τα χρησιμοποιήσουν.
Στην κορυφή του λόφου υπάρχουν τα ερείπια ενός μεσαιωνικού πύργου (έχει ανακυρηχθεί διατηρητέο μνημείο σύμφωνα με το ΦΕΓΔΔ 17/24-12-1948) και αν ανεβείτε ως εκεί θα θαυμάσετε από ψηλά τη ρυμοτομία του οικισμού. Η αμφιθεατρική διάταξη των μονόχωρων κατοικιών και το δίκτυο των δρόμων φανερώνει ότι οργανώθηκε σε ενιαίο οικιστικό σύνολο πιθανότατα από τους Ιωαννίτες Ιππότες τον 15ο αι. Κάτω από την ερειπωμένη βίγλα σε πολύ καλύτερη κατάσταση, δηλαδή σκεπαστή, ασβεστωμένη και λειτουργημένη, σώζεται η καμαρωτή εκκλησία της Αγίας Ζώνης, κτίσμα του 1861 με κομψό καμπαναριό. Διατηρείται, επίσης, ο κοιμητηριακός ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου οι τοίχοι του οποίου αγιογραφήθηκαν το 1787 από τον Νεόφυτο Συμαίο (έχει ανακυρηχθεί διατηρητέο μνημείο σύμφωνα με το ΦΕΓΔΔ 17/24-12-1948).
Μεγάλο ενδιαφέρον έχουν και οι αγιογραφίες του Αγίου Ιωάννη στη θέση Αβαλάς. Παρατηρήστε τον φολιδωτό, σαν των ιπποτών, θώρακα του Αγίου Δημητρίου και το ασυνήθιστο μοτίβο στην παράσταση του Παραδείσου στο δυτικό τοίχο του. Τα τελευταία χρόνια αναστηλώθηκε ένα σύμπλεγμα κατοικιών στον ακατοίκητο οικισμό. Υπάρχει κι άλλος εγκαταλειμμένος οικισμός στο ΝΑ τμήμα του νησιού. Ονομαζόταν Γερά και απέχει περίπου 3 χλμ. από τα Λιβάδια. Εδώ είχαν τα γεωργοκτηνοτροφικά υποστατικά τους οι κάτοικοι του Μικρού Χωριού, εκμεταλλευόμενοι την ευφορία των γύρω καλλιεργητικών εκτάσεων και το άφθονο νερό της κοντινής πηγής του Δεσπότη.
