Translate

Ηράκλειο

Το Ηράκλειο, χτισμένο στη βόρεια ακτή του νησιού με θέα το Κρητικό Πέλαγος, είναι η μεγαλύτερη πόλη της Κρήτης με 140.730 κατοίκους και ο τέταρτος πολυπληθέστερος δήμος της χώρας με 173.993 κατοίκους. Είναι η πρωτεύουσα της περιφέρειας, το μεγαλύτερο αστικό, οικονομικό, εμπορικό και επιστημονικό κέντρο του νησιού. Κατέχει στρατηγική γεωπολιτική θέση στη νοτιοανατολική λεκάνη της Μεσογείου, συνδέοντας τρεις ηπείρους και πολλούς διαφορετικούς πολιτισμούς, που άνθισαν στο πέρασμα των αιώνων: Βυζαντινά οικοδομήματα στέκονται δίπλα σε Ενετικά δημόσια και ιδιωτικά κτίρια και Οθωμανικές κατασκευές. Η πόλη του Ηρακλείου φημίζεται για την αντίσταση και τον ηρωισμό της κατά τη γερμανική εισβολή και τη Μάχη της Κρήτης (1941), τιμήθηκε με τον Πολεμικό Σταυρό Α΄ Τάξεως.
 
Οι κύριοι οικονομικοί τομείς της πόλης είναι ο τουρισμός, η γεωργία και το εμπόριο. Διαθέτει βιομηχανική περιοχή 4 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του κέντρου. Το Ηράκλειο διαθέτει επίσης ένα από τα μεγαλύτερα σήμερα σε κίνηση αεροδρόμια της Ελλάδας, το αεροδρόμιο "Νίκος Καζαντζάκης", καθώς και λιμάνι με πυκνή ακτοπλοϊκή συγκοινωνία κυρίως με τον Πειραιά και άλλα νησιά. Η πόλη του Ηρακλείου ανακηρύχθηκε για το έτος 2017 ως η ταχύτερα τουριστικά αναπτυσσόμενη περιοχή στην Ευρώπη. Κατά την διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, ήταν μία από τις Ολυμπιακές Πόλεις και φιλοξένησε αγώνες του τουρνουά ποδοσφαίρου.
 
Στο κέντρο της πόλης βρίσκονται πολλά μνημεία των μεσαιωνικών χρόνων της Κρήτης, που δείχνουν την μεγάλη της ακμή στα χρόνια αυτά. Ανεβαίνοντας από το λιμάνι, συναντάς το πρώτο σπουδαίο μνημείο, την Λότζια, που στεγάζει σήμερα το Δημοτικό Συμβούλιο και μέρος των Υπηρεσιών του Δήμου Ηρακλείου. Η Λότζια, που υπήρξε Λέσχη του Δούκα και των αξιωματούχων της Κρήτης, στολισμένη με γλυπτά οικόσημα, τρόπαια, με 82 μετώπες συγκέντρωνε επί αιώνες τους άρχοντες για την αναψυχή και τα παιχνίδια τους αλλά και τις επίσημες τελετές τους. Οι στοές της χρονολογούνται από τον 14ο αιώνα, η τελική της μορφή από τις αρχές του 17ου. Ηταν κτισμένη στην Piazza dei Signori (των Διοικητικών Αρχών). Θεωρείται το κομψότερο βενετσιάνικο μνημείο, που το 1987 πήρε το πρώτο βραβείο Europa Nostra, ως το πιο καλά αναπαλαιωμένο και συντηρημένο Ευρωπαϊκό μνημείο της χρονιάς.
 
Νότια της Λότζιας, είναι η βασιλική του Αγίου Μάρκου που κτίστηκε το 1239 στην Piazza Delle Biade (πλατεία των Σιτηρών) κι ήταν ο καθεδρικός Ναός της Κρήτης. Ανήκε στο Δούκα της και στο χώρο της θάβονταν οι Δούκες. Σήμερα ο Άγιος Μάρκος στεγάζει την Δημοτική Πινακοθήκη Ηρακλείου. Σε απόσταση λίγων μέτρων από την Εκκλησία, βρίσκεται το περίτεχνο σιντριβάνι, γνωστό με το όνομα «Λιοντάρια» με τον εξαιρετικό γλυπτό διάκοσμό του με θέματα του ζωικού βασιλείου και της θάλασσας. Κτίστηκε στις πρώτες δεκαετίες του 17ου αιώνα από τον Φραγκίσκο Μοροζίνι, για να στολίσει την πλατεία αλλά και να προσφέρει πολύτιμο νερό στην μεγάλη πολιτεία. Νοτιοδυτικά της πλατείας των Λιονταριών, σε απόσταση 100 μέτρων, βρίσκεται το Μεσαιωνικό Μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης που υπήρξε το Κρητικό Πανεπιστήμιο του Μεσαίωνα και ανέδειξε πλήθος Ευρωπαίων καλλιτεχνών, φιλοσόφων, εκκλησιαστικών πατέρων, ποιητών και συγγραφέων. Σήμερα, η Αγία Αικατερίνη στεγάζει μία πλούσια και σπουδαία συλλογή πινάκων της Κρητικής Αγιογραφίας. Λίγα μέτρα από την Αγία Αικατερίνη ορθώνεται ο Μητροπολιτικός Ναός του Αγίου Μηνά, που είναι ο προστάτης Άγιος του Ηρακλείου και διέσωσε τους Χριστιανούς της πόλης από την σφαγή, όταν οι Τούρκοι, νωρίς τον 19ο αιώνα επιχείρησαν να τους εξολοθρεύσουν. Ο ναός χτιζόταν τριάντα περίπου χρόνια και εγκαινιάστηκε το 1896 με μεγαλόπρεπες τελετές και λαμπρό εορτασμό. Δίπλα του βρίσκεται η μικρή εκκλησία του Αγίου Μηνά, παλαιότερη και καταστόλιστη με έξοχες αγιογραφίες στους τοίχους και εικόνες μεγάλων Αγιογράφων.
 
Στο κέντρο του Ηρακλείου, στο βορειοανατολικό άκρο της πλατείας Ελευθερίας βρίσκεται το μεγάλο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κρήτης, το οποίο φιλοξενεί αμύθητους θησαυρούς των Μινωικών, των αρχαίων, των κλασικών, των Ελληνιστικών και των Ρωμαϊκών χρόνων της Κρήτης. Στο λιμάνι ορθώνεται μεγαλόπρεπο το φρούριο, ο Κούλες, που επί αιώνες, προστάτευε την πολιτεία αλλά χρησίμεψε και σαν υγρή φυλακή γεμάτη από φυλακισμένους που αλυσοδεμένοι ζούσαν στις πελώριες, σκοτεινές στοές και αίθουσές του. Δυτικά από το λιμάνι του Ηρακλείου, βρίσκεται το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, όπου φυλάσσονται οι θησαυροί των Χριστιανικών, των Βυζαντινών, των Μεσαιωνικών, και των νεωτέρων χρόνων της Μεγαλονήσου. Καλλιτεχνικά έργα του λαϊκού πολιτισμού της Κρήτης, κάποια έργα του μεγάλου ζωγράφου Εl Greco, που γεννήθηκε και σπούδασε ζωγραφική στο Ηράκλειο καθώς και αγιογραφίες της περίφημης Αγιογραφικής Κρητικής Σχολής, στολίζουν το σπουδαίο αυτό Μουσείο. Ένα πρότυπο κρητικό σπίτι και δύο αίθουσες με ενθυμήματα του μεγάλου συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη στεγάζονται επίσης στο ίδιο Μουσείο.
 
Το Ηράκλειο ζώνεται από τα πελώρια ενετικά τείχη του, που τα προστάτευαν από τους εχθρούς και ανάδειξαν την πρωτεύουσα στην πιο καλά οχυρωμένη πολιτεία της Μεσογείου. 25 χρόνια άντεξε με τα τείχη της την πολιορκία των Τούρκων, που πήραν τελικά την πόλη ύστερα από προδοσία Βενετσιάνου Μηχανικού, που τους έβαλε νύχτα, από μυστική είσοδο, μέσα στο Ηράκλειο. Στο νότιο τείχος ορθώνεται ο προμαχώνας Μαρτινέγκο, όπου έχει θαφτεί ο μεγάλος Κρητικός συγγραφέας του Ζορμπά και ποιητής της Οδύσσειας Νίκος Καζαντζάκης, ενώ νοτιότερα βρίσκεται η παλιά Πύλη - είσοδος της πόλης προς τη Δυτική Κρήτη, η γνωστή Χανιώπορτα.
 
Πέντε χλμ. νότια της σημερινής πόλης, βρίσκεται η Κνωσός, ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ευρώπης. Η Κνωσός ήταν το σπουδαιότερο κέντρο του Μινωϊκού Πολιτισμού από το 1900 ως το 1400 π.Χ. Στην περιοχή βρισκόταν το μεγαλύτερο ανάκτορο της μινωϊκής Κρήτης που γνώρισε δύο αρχιτεκτονικές φάσεις και καταστράφηκε από το μεγάλο σεισμό της Σαντορίνης (1450 π.Χ.). Στο χώρο υπάρχουν τα ερείπια από το ανάκτορο του Μίνωα, τα σπίτια των αξιωματούχων και ιερέων, αλλά και των κατοίκων, καθώς και τα νεκροταφεία. Το ανάκτορο ήταν δαιδαλώδες οικοδομικό σύνολο, κτισμένο γύρω από μία κεντρική αυλή. Καταλάμβανε έκταση 22.000 τ.μ. και περιλάμβανε εκτός από τα βασιλικά διαμερίσματα, λατρευτικούς χώρους, θησαυροφυλάκια, εργαστήρια κι αποθήκες.
 
Εξηντατρία χλμ. νοτιοδυτικά του Ηρακλείου βρίσκονται τα ερείπια του ανακτόρου της Φαιστού, δεύτερου σε σπουδαιότητα ανα­κτορικού κέντρου της Μινωικής Κρήτης, που κατοικούνταν από τη Νεολιθική εποχή. Η αρχι­τεκτονική διάταξη του ανακτόρου είναι ίδια με της Κνωσού. Κι εδώ τα δωμάτια είναι διατεταγμένα γύρω από πλακόστρωτη αυλή. Εδώ, ο τοιχογραφικός διάκοσμος ήταν σχετικά φτωχός, όμως τα δάπεδα και οι τοίχοι είναι επενδυμένοι με πλάκες κατάλευκου γυψόλιθου. Το ανάκτορο καταλάμβανε έκταση, περίπου, 9.000 τ.μ.
 
Επίσης, κοντά στο παραθεριστικό κέντρο Μάλια (34 χλμ. ανατολικά  του Ηρακλείου) οι ανασκαφές έφεραν στο φως ανάκτορο παρόμοιο με αυτά της Κνωσού και της Φαιστού. Στο φως ήλθαν επίσης συνοικίες της Μινωικής πόλης, που υπήρχε γύρω από το ανάκτορο και νεκροταφείο στη θέση Χρυσόλακκος. Το ανάκτορο αυτό καταλάμβανε έκταση περίπου 9.000 τ.μ. Τέλος, 46 χλμ. νότια της πόλης βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος της Γόρτυνας, όπου υπάρχουν ευρήματα από τον 16ο αι. π.Χ. ως τον 2ο αι. μ.Χ.
 
Ονομασία
 
Η πόλη στην πολύχρονη ιστορία της άλλαξε πολλά ονόματα, μερικά από τα οποία χρησιμοποιούνταν παράλληλα. Κάποια από τα πιο σημαντικά είναι τα εξής: Ηράκλειον (Μινωϊκή περίοδος, Μυκηναϊκή περίοδος, Οθωμανική Αυτοκρατορία, Κρητική Πολιτεία, Ελλάδα), Ηράκλεια, Κάστρο (Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία - Βυζαντινή), Ραμπντ Αλ Χάντακ (Άραβες), Χάνδαξ (Βυζαντινοί την περίοδο των Αράβων), Μεγάλο Κάστρο (Κρητικοί), Candida (Λατίνοι), Candia (Ενετοί, Ευρωπαίοι), Χώρα (Κρητικοί), Piazza, Καντιγιέ (Οθωμανική Αυτοκρατορία).
 
Η ονομασία "Κάστρο" δόθηκε κατά την Α΄ βυζαντινή περίοδο (330-824 μ.Χ.), διότι έτσι ονόμαζαν οι βυζαντινοί τις οχυρωμένες πόλεις, καθώς η Κρήτη ήταν βυζαντινή επαρχία και είχε ως διοικητικό κέντρο τη Γόρτυνα. Σχετικά με την προέλευση του ονόματος Ηράκλειο, ο μύθος αναφέρει ότι η Ρέα, η μητέρα του Δία, ανέθεσε στους Κουρήτες  να προστατέψουν το γιο της από τον Κρόνο. Ένας από τους Κουρήτες, ο Ιδαίος Ηρακλής φεύγει για την Ολυμπία και διοργανώνει μαζί με τα αδέλφια του αγώνα δρόμου. Ήταν ο πρώτος αγώνας δρόμου στον κόσμο και ο Ιδαίος Ηρακλής στεφάνωσε τον νικητή με ένα κλαδί αγριελιά και από τότε έμεινε η συνήθεια να στεφανώνουν τους νικητές των Ολυμπιακών αγώνων με στεφάνια αγριελιάς. Ο ίδιος ο Ιδαίος Ηρακλής χάρισε το όνομά του στο σημερινό Ηράκλειο. Παράλληλα με την μυθολογική προσέγγιση, η ιστορική αποδίδει την ονομασία στην κάθοδο των Δωριέων, δηλαδή των Ηρακλειδών που θεωρούνταν απόγονοι του Ηρακλή. Ο παραπάνω μύθος θέλει να καταδείξει την μινωική Κρήτη σαν τόπο όπου γεννήθηκε ο αθλητισμός. Οι Μινωίτες αγαπούσαν τον αθλητισμό και ασχολούνταν με αθλήματα, όπως η γυμναστική, η πυγμαχία και η πάλη, και τα ταυροκαθάψια και τελούνταν κυρίως κατά την διάρκεια θρησκευτικών γιορτών για να τιμήσουν ή να ευχαριστήσουν ένα θεό.
 
Από την εποχή που κατασκεύασαν το πρώτο φρούριο οι εξόριστοι της Ανδαλουσίας και για τα επόμενα χίλια χρόνια ο οικισμός αναφέρεται στις ελληνόφωνες πηγές ως Χάνδακας, ενώ στις φράγκικες αναφέρεται ως Κάντια, και μεταφράζεται στα ελληνικά πάντα ως Χάνδακας. Δεν έχει εξακριβωθεί αν προηγουμένως υπήρχε στην περιοχή κάποιο φρούριο ή μικρή εγκατάσταση, πάντως είναι βέβαιο ότι δεν υπήρχε πόλη και δεν σώζεται αρχαίο όνομα για την περιοχή. Σήμερα το Ηράκλειο εκτείνεται πολύ πέρα από τα μεσαιωνικά τείχη της πόλης, όμως οι περιοχές εκείνες του Ηρακλείου που βρίσκονται εντός των τειχών συχνά αναφέρονται ακόμη και σήμερα ως Χάνδακας.
 
Ιστορία
 
Το Ηράκλειο μοιάζει να προστατεύεται από τα παλιά Ενετικά τείχη, το πιο σημαντικό μνημείο που άφησε η Ενετική κατοχή, τα οποία υποδηλώνουν το περιπετειώδες παρελθόν της πόλης. Η ιστορία συνδέει το μέρος με την αρχαιότητα και την Ευρώπη. Στην Κρήτη, σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο Δίας, ο πατέρας των θεών, έφερε την όμορφη νεαρή παρθένα Ευρώπη με την οποία ήταν ερωτευμένος. Η ρομαντική τους συνεύρεση απέδωσε το γιο τους, το Μίνωα, του οποίου το όνομα δανείστηκε από όλους τους βασιλιάδες της Κρήτης, καθώς και τον ιστορικό της πολιτισμό. Κατά τη διάρκεια των Μινωικών χρόνων το Ηράκλειο ήταν πιθανότατα το λιμάνι της Κνωσού, το λίκνο του Μινωικού πολιτισμού (2000-1450 π.Χ.). 
 
Τα πιο σημαντικά ορόσημα στην ιστορία της πόλης του Ηρακλείου είναι τα παρακάτω: Κατά τον 9ο μ.Χ. αιώνα οι Άραβες κατέλαβαν την Κρήτη και ίδρυσαν στη θέση του Ηρακλείου μια νέα πόλη που ονόμασαν Rabdh al Khandak (Κάστρο του χάνδακος). Τον 10ο αιώνα οι Βυζαντινοί ανέκτησαν τον έλεγχο του νησιού και κατάφεραν να το ελέγξουν μέχρι την αρχή του 13ου αιώνα. Κατά τη διάρκεια του 14ου αιώνα, η πόλη έπεσε στα χέρια των Βενετών. Η Ενετική περίοδος διήρκεσε τεσσερισήμισι αιώνες και ήταν η περίοδος μεγάλης προόδου για την πόλη σε ότι αφορά την ανάπτυξη σε τομείς, όπως το εμπόριο, την αρχιτεκτονική, την λογοτεχνία και την τέχνη γενικότερα. Ο παγκοσμίως γνωστός ζωγράφος Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco) γεννήθηκε στο Ηράκλειο όπου και εργάστηκε αρχικά. Πολλά Ενετικά μνημεία υπάρχουν ακόμα στην πόλη, όπως τα παλαιά τείχη τα οποία περιβάλουν το παλαιό μέρος της πόλης, το φρούριο στο λιμάνι της πόλης (Κούλες), η Λότζια και η κρήνη του Μοροζίνη.

Μετά την πολιορκία της πόλης του Ηρακλείου από τους Τούρκους (η οποία άρχισε το 1648 και διήρκεσε για 25 χρόνια) οι Βενετοί αναγκάστηκαν να παραδώσουν την πόλη στους Τούρκους. Οι Κρητικοί επαναστάτησαν ενάντια στους Οθωμανούς Τούρκους πολλές φορές, όπως το 1770, το 1821, το 1866 και το 1895. Το 1898 το νησί της Κρήτης ανέκτησε την αυτονομία του από την Οθωμανική αυτοκρατορία και το 1912 ενώθηκε με την Ελλάδα.
 
Το Αρχαιολογικό Μουσείο του Ηρακλείου διαθέτει εκθέματα από νεολιθικά ευρήματα (5000 π.Χ.) μέχρι ρωμαϊκά ερείπια (4ος αιώνας μ.Χ.) και θεωρείται σαν ένα από τα καλύτερα στο είδος του σε ολόκληρο τον κόσμο. Υπάρχει επίσης ένα Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο με εκθέματα από την μετα - Ρωμαϊκή περίοδο της Κρήτης, τη Βυζαντινή περίοδο, τις Ενετικές και Τουρκικές περιόδους, καθώς και τον Κρητικό πολιτισμό του 20ου αιώνα. 

Δείτε
Κνωσός Κνωσός

Αρχαίες Πόλεις