Μαρουλάς

Ο παραδοσιακός οικισμός του Μαρουλά με το έντονο βενετσιάνικο χρώμα, βρίσκεται 10 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Ρεθύμνου. Χτισμένος στην κορυφή ενός λόφου με πανοραμική θέα στον κάμπο και προς την θάλασσα, έχει χαρακτηρισθεί διατηρητέος οικισμός και παραδοσιακός οικισμός μέσης πολιτιστικής αξίας, καθώς διατηρεί αναλλοίωτα αρχιτεκτονικά στοιχεία και άλλα δείγματα ζωής περασμένων αιώνων. Σύμφωνα με την παράδοση, το χωριό πήρε το όνομά του από τη βοσκοπούλα Μαρούλη, που βόσκοντας τα πρόβατά της στην περιοχή βρήκε μια πηγή με χωνευτικό δροσερό νερό. Η πηγή αυτή υπάρχει στο χωριό από τη Βενετοκρατία.

Γραπτές αναφορές για τον Μαρουλά υπάρχουν από το 1577. Ο οικισμός αναπτύχθηκε στην περίοδο της Ενετοκρατίας. Τα κτίρια που διασώζονται διατηρούν τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά εκείνης της εποχής, όπως πολεμίστρες, οικόσημα, εντυπωσιακές πόρτες και καμάρες. Τότε χτίστηκαν και οι δύο πύργοι που διασώζονται ως σήμερα. Σήμα κατατεθέν του χωριού ο επιβλητικός πύργος του Μαρουλά του 16ου αιώνα. Ανάμεσά τους υπάρχουν παλιά ελαιοτριβεία και βενετσιάνικες εκκλησίες. Το 1630 στον Μαρουλά εγκαταστάθηκαν Τούρκοι, οι οποίοι χρησιμοποίησαν του δύο πύργους ως φρουραρχεία. 

Πιθανολογείται όμως ότι η περιοχή κατοικούνταν και επί Μινωικής περιόδου. Δύο νεκροταφεία της τελικής ανακτορικής περιόδου που έχουν ανακαλυφθεί  στην περιοχή επιβεβαιώνουν αυτή την εκδοχή. Το πρώτο, βρέθηκε στη θέση Μεζάρια ενώ το δεύτερο στη θέση Πριναρές. Τα ευρήματα εκτίθενται στο αρχαιολογικό μουσείο Ρεθύμνης.

Στον Μαρουλά ο επισκέπτης περπατώντας ανάμεσα σε βενετσιάνικους πύργους, στενά δρομάκια, καμάρες, αψιδωτές πόρτες, και ιστορικά ξωκλήσια, νιώθει ότι βρίσκεται πίσω στον χρόνο. Από τα σημαντικότερα αξιοθέατα είναι ο Ναός του Προφήτη Ηλία στην κορυφή του λόφου, με θέα από ψηλά τον παραδοσιακό οικισμό, το Κρητικό Πέλαγος και την πηγή της Μαρούλης, στο βάθος του φαραγγιού. Προς τιμήν του Προφήτη Ηλία διοργανώνεται πανηγύρι στις 20 Ιουλίου.