Ευπαλίνειο Όρυγμα

Translate

Ένα μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της Unesco στη Σάμο

Το Ευπαλίνειο Όρυγμα αποτελεί σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, ένα από τα σημαντικότερα έργα στην ιστορία της μηχανικής. Πρόκειται για μία σήραγγα μήκους 1.036 μέτρων κοντά στο Πυθαγόρειο της Σάμου, η οποία κατασκευάστηκε τον 6^ο αιώνα π.Χ. για να χρησιμεύσει ως υδραγωγείο. Αυτό που την κάνει να ξεχωρίζει, είναι ότι το άνοιγμα των στοών έγινε ταυτόχρονα και από τις δύο πλευρές του βουνού, ήταν δηλαδή αμφίστομο όπως έλεγε και ο μεγάλος ιστορικός. Περίπου στο μέσο της διαδρομής, οι δύο σήραγγες συναντήθηκαν, κάτι που ήταν σημαντικό επίτευγμα για τα τεχνολογικά δεδομένα της εποχής.

Την εντολή για την κατασκευή της σήραγγας έδωσε ο τύραννος Πολυκράτης. Το έργο ξεκίνησε το 550 π.Χ. και η κατασκευή διήρκησε 10 περίπου χρόνια. Μηχανικός και σχεδιαστής ήταν ο Ευπαλίνος από τα Μέγαρα. Οι διαστάσεις της σήραγγας είναι 1.80 x 1.80 μέτρα, ενώ κάτω από τη κύρια σήραγγα έχει κατασκευαστεί μία μικρότερη, από την οποία περνούσε το νερό.

Σκοπός του έργου ήταν η μεταφορά νερού από τη πηγή των Αγιάδων στη βόρεια πλευρά του βουνού προς την αρχαία πόλη της Σάμου, δηλαδή το σημερινό Πυθαγόρειο. Ο αγωγός μεταφοράς έπρεπε να μην είναι ανιχνεύσιμος από επιδρομείς ώστε να μη στερηθεί η πόλη από το βασικότερο πόρο της. Το συνολικό μήκος του αγωγού είναι 2.385 μέτρα, εκ των οποίων τα 1.035 διέρχονται μέσα από τη σήραγγα.

Ο λόγος ύπαρξης δύο παράλληλων σηράγγων είναι ότι κατά το χρόνο σχεδιασμού, η πηγή βρισκόταν σε ψηλότερο επίπεδο από αυτό της σήραγγας, αλλά μετά τη κατασκευή της κύριας στοάς, η πηγή άρχισε να αναβλύζει χαμηλότερα, συνεπώς το  νερό δε μπορούσε να οδηγηθεί στη κύρια στοά και έπρεπε έτσι να γίνει διάνοιξη μιας βοηθητικής, μικρότερης σήραγγας σε χαμηλότερο επίπεδο. Το υδραγωγείο χρησιμοποιήθηκε για 1.000 περίπου χρόνια. Τη περίοδο της Ρωμαϊκής εποχής κατασκευάστηκε νέο υπέργειο υδραγωγείο με καμάρες από τη Μονή της Μεγάλης Παναγιάς μέχρι τη πόλη, συνολικού μήκους 15,5 χιλιομέτρων.

Η μοναδική αναφορά που υπάρχει για το Ευπαλίνειο όρυγμα είναι αυτή του Ηροδότου. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι το ύψος του βουνού είναι 150 οργιές (1 οργιά είναι 1,50 μέτρο), δηλαδή το ύψος του βουνού είναι 225 μέτρα. Επίσης αναφέρει ότι το μήκος του ορύγματος είναι 7 στάδια. Το κάθε στάδιο είχε 100 οργιές, άρα με βάση το υπολογιζόμενο μήκος οργιάς (1,5 μέτρο), το συνολικό μήκος του ορύγματος είναι 1.050 μέτρα. Αναφορά γίνεται επίσης στο ύψος και το πλάτος τα οποία σύμφωνα με τον Ηρόδοτο είναι 8 πόδια. Η κάθε οργιά έχει 6 πόδια, άρα με βάση το υπολογιζόμενο μήκος οργιάς το κάθε πόδι ήταν 0,25 μέτρα, έτσι το ύψος και πλάτος υπολογίζεται στα 2 μέτρα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετοί αρχαιολόγοι αναζήτησαν τη σήραγγα αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Η βόρεια είσοδος βρέθηκε τυχαία το 1872 από τον ηγούμενο της Μονής Αγίας Τριάδας, Κύριλλο Μονίκα, ενώ η νότια είσοδος βρέθηκε δύο χρόνια αργότερα και συγκεκριμένα το 1874 από τον ηγούμενο της Μονής Τιμίου Θεοφάνη Αρέλη. Ο διάδοχος του Κύριλλου, ιερομόναχος Συνέσιος Γιάννου, κατόρθωσε να διασχίσει ολόκληρο το όρυγμα και το 1899 έγραψε το σύγγραμμα «Πραγματεία του Ευπαλινείου Ορύγματος».

Το Ευπαλίνειο Όρυγμα έχει περιληφθεί στο κατάλογο των μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO από to 1992 και είναι επισκέψιμο.