Πόλεις & Χωριά

1. Μεστά Χίου

Τα Μεστά είναι ένα μεσαιωνικό χωριό-κάστρο και από τα πιο όμορφα "μαστιχοχώρια" της Χίου. Βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα του νησιού και σε απόσταση 35 χλμ. από την πρωτεύουσα του νησιού. Έχει αναδειχθεί διατηρητέο μεσαιωνικό μνημείο. Η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική του, φρουριακού τύπου, που παραμένει αναλοίωτη στο πέρασμα των αιώνων, το καθιστούν ένα από τα πιο εντυπωσιακά χωριά του νησιού.

Τα Μεστά κτίστηκαν στα βυζαντινά χρόνια, σε πενταγωνικό σχήμα. Υπάρχουν μόνο δύο κεντρικές είσοδοι προς το εσωτερικό του χωριού. Τα σπίτια, χτισμένα από πέτρα, στο σύνολό τους σχηματίζουν μια συμπαγή δομή. Αυτά που είναι χτισμένα στην εξωτερική πλευρά του χωριού παίζουν το ρόλο ενός ενιαίου τοίχους, χωρίς παράθυρα προς τα έξω. Τα δαιδαλώδη, στενά, εσωτερικά δρομάκια μοιάζουν με έναν μεγάλο λαβύρινθο. Η ιδιόμορφη αυτή αρχιτεκτονική του χωριού εξυπηρετούσε την άμυνά του απέναντι στις πειρατικές επιδρομές της εποχής, που είχαν ως στόχο την πολύτιμη μαστίχα και αργότερα απέναντι στους Τούρκους.

Στα Μεστά υπάρχουν δύο σημαντικές εκκλησίες: του Παλαιού Ταξιάρχη, με ένα εξαιρετικό το ξυλόγλυπτο εικονοστάσιο του 1833, και του Μεγάλου Ταξιάρχη, μία από τις μεγαλύτερες εκκλησίες της Χίου, που πήρε τη θέση του κεντρικού πύργου και είναι στολισμένη με εκατοντάδες τάματα. Η πλατεία του χωριού προσφέρεται για χαλάρωση με συνοδεία καφέ. Σε απόσταση 4 χλμ. περίπου από το χωριό βρίσκεται ο ανανεωμένος λιμένας Μεστών στον οποίο πλέον μπορούν να προσδέσουν μεγάλα πλοία και την καλοκαιρινή περίοδο χρησιμοποιείται για το δρομολόγιο Λαύριο - Μεστά. Για τους λάτρεις του φαγητού, στο λιμάνι των Μεστών υπάρχουν αρκετές ταβέρνες με θαλασσινά εδέσματα.

Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο - ΦΕΚ 37/Β/23-2-1946

2. Πυργί Χίου

Το Πυργί είναι ένα από τα μεγαλύτερα χωριά της νότιας Χίου, που βρίσκεται περίπου 25 χιλιόμετρα από την πόλη. Πρόκειται για ένα χωριό-κάστρο, το οποίο διατηρεί αναλλοίωτο το μεσαιωνικό του χαρακτήρα μέχρι και σήμερα. Το Πυργί οφείλει το όνομά του στον μεγάλο και ψηλό πύργο του, γύρω από τον οποίο χτίστηκε το χωριό, από πολλούς μικρούς και μεγάλους οικισμούς.

Η αρχιτεκτονική του χωριού έχει μεγάλο ενδιαφέρον. Η οχυρωματική του διάταξη είναι αντιπροσωπευτική για την αντιμετώπιση των εχθρικών επιδρομών (πειρατών) που συνέβαιναν τον 16ο αιώνα. Η κατασκευή των αντικριστών σπιτιών, με τους θώλους που χρησιμοποιούσαν σαν πρόσθετα δωμάτια, οι στενοί δρόμοι και οι μεσαιωνικοί πύργοι-παρατηρητήρια, είναι ενδεικτικά της Γενουάτικης επίδρασης. Εκτός από την ιδιόμορφη αρχιτεκτονική, αυτό που θα εντυπωσιάσει αμέσως τον επισκέπτη του χωριού, είναι τα "ξυστά": μια μοναδική στην Ελλάδα μορφή διακόσμησης, που έχουν οι προσόψεις των περισσότερων Πυργούσικων κτιρίων. Τα ξυστά αποτελούνται από σχήματα σε μαύρο και άσπρο, αρχίζουν από τα μισά της πόρτας κάθε σπιτιού και επεκτείονται προς τα πάνω δημιουργώντας μία πανδαισία γεωμετρικών σχημάτων. Πρόκειται για μια τεχνοτροπία που πιστεύεται ότι έχει ιταλική - γενοβέζικη - προέλευση (sgraffito).

Στην καρδιά του χωριού βρίσκεται η κεντρική πλατεία, όπου υπάρχουν μερικές ταβέρνες και καφετέριες. Το Πυργί έχει αρκετές εκκλησίες, τόσο μέσα όσο και πολύ κοντά στο χωριό. Στην πλατεία δεσπόζει η εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου , που είναι η μεγαλύτερη. Ο ναός με την αυλή του κατέχουν ολόκληρη τη δυτική πλευρά της πλατείας. Σε κοντινή απόσταση από την πλατεία υπάρχει επίσης η εκκλησία των Αγίων Αποστόλων. Πρόκειται για ένα άριστα διατηρημένο βυζαντινό μνημείο, αντίγραφο του καθολικού της Νέας Μονής, με άριστα διατηρημένες τοιχογραφίες του 13ο αιώνα. Το πανηγύρι του χωριού εορτάζεται στις 15 Αυγούστου (Κοίμηση της Θεοτόκου).

3. Καλαμωτή Χίου

Η Καλαμωτή είναι ένα ακόμη μεσαιωνικό χωριό της Χίου που η ιστορία του ξεκινάει την εποχή της Γενουατοκρατίας. Η ύπαρξη του οικισμού ως οχυρό με περίβολο βεβαιώνεται από το 1364. Ο πολεοδομικός ιστός του μεσαιωνικού πυρήνα του χωριού παραμένει σχεδόν ανέπαφος, με στενά σοκάκια, οργανωμένο αποχετευτικό δίκτυο, εκκλησιές και μικρές πλατείες σε κάθε γειτονιά. Το χωριό κτίσθηκε ως αμυντικό οχυρό ώστε να αντιμετωπισθούν οι επιδρομές των πειρατών εκείνης της εποχής, για το λόγο αυτό ήταν αθέατο από τη θάλασσα και αρχιτεκτονικά έμοιαζε με κάστρο.

Επί Τουρκοκρατίας, υπήρξε Διοικητικό Κέντρο των Μαστιχωρίων, ενώ η περίοδος ακμής διήρκησε ως τον μεγάλο σεισμό του 1881. Η οικονομική ευημερία έχει αποτυπωθεί στην αρχιτεκτονική του οικισμού. Ο σεισμός του 1881 ισοπέδωσε τον οικισμό αφήνοντας πίσω του τεράστιες καταστροφές. Αποτέλεσμα λίγο μετά να ξεκινήσει το πρώτο κύμα μετανάστευσης που συνεχίστηκε μέχρι το πρώτο μισό του 20ου αιώνα. Τα χρήματα των μεταναστών ήταν αυτά που συνέβαλαν στην ανοικοδόμηση και ανασυγκρότηση του οικισμού. Έτσι μία νέα περίοδος ακμής ξεκινάει που φτάνει στο αποκορύφωμά της την δεκαετία 1945-1957. Εκείνη την εποχή κατασκευάστηκαν στο χωριό σχολεία όλων των βαθμίδων που έδωσαν τη δυνατότητα στα παιδιά του χωριού να μορφωθούν και στη συνέχεια να σπουδάσουν.

Στη περαιτέρω ερήμωση του χωριού συνέβαλε ένα σχέδιο επέκτασης του οικισμού που είχε ήδη εκπονηθεί από το 1939 και τέθηκε σε ισχύ το 1941. Το σχέδιο έδωσε τη δυνατότητα σε πολλούς κατοίκους με οικονομική άνεση να εγκαταλείψουν το μεσαιωνικό πυρήνα και να κατασκευάσουν νέες κατοικίες έξω από αυτόν. Σε σύντομο χρονικό διάστημα στο νέο οικισμό μεταφέρθηκαν όλες οι δημόσιες υπηρεσίες, καφενεία και καταστήματα. Έτσι οι παλιές κατοικίες απαξιώθηκαν και πολλές από αυτές μετατράπηκαν σε στάβλους και αποθήκες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη γρήγορα φθορά των κτιρίων με πολλές καταρρεύσεις τοιχίων ή και ολόκληρων κτιρίων.

Τη δεκαετία του 1980, έγινε ακόμη μία καταστροφή με αφορμή ακόμη μία οικιστική ανάπλαση του χωριού. Περίπου το 1/3 των σπιτιών που συνιστούσαν το βόρειο τείχος του οικισμού κατεδαφίστηκαν αλλά τελικά η ανάπλαση έμεινε στα χαρτιά και ο χώρος που δημιουργήθηκε έγινε χώρος στάθμευσης αυτοκινήτων. Καταστροφές πάντως είχαν γίνει και προγενέστερα όπως αυτή του Μεγάλου Σκεπαστού που οδηγούσε στη Κάτω Πόρτα, για να μπορεί να περνάει το λεωφορείο.

Το 1988 ο οικισμός κηρύχθηκε παραδοσιακός, παρόλα αυτά δεν έγινε καμία εργασία συντήρησης των παλαιών κτιρίων και  πολλά εξ’ αυτών κηρύχθηκαν ετοιμόρροπα και κατεδαφίστηκαν. Με τη κήρυξη του οικισμού ως διατηρητέου αυξήθηκε όμως το αγοραστικό ενδιαφέρον και οι κάτοικοι άρχισαν να αναγνωρίζουν τη πραγματική πολιτιστική αξία του μεσαιωνικού πυρήνα. Έτσι μέσα από προγράμματα χρηματοδότησης πολλά κτίρια αναπαλαιώθηκαν και μετατράπηκαν σε τουριστικά καταλύματα. Η ερήμωση βέβαια είχε και τη θετική της πλευρά καθώς πολλά κτίρια παρέμεινα ανέπαφα και αυθεντικά. Πολλά αγοράστηκα από Έλληνες και ξένους που σεβάστηκαν τη πολιτιστική τους αξία και επισκεύασαν τα εγκαταλειμμένα σπίτια στην αρχική τους μορφή.   

Στη νότια πλευρά του χωριού βρίσκεται η εκκλησία της Παναγίας του Αγρελωπού, ενώ στη βόρεια ο κατεστραμμένος από τον σεισμό του 1881 μεσαιωνικός πύργος Ζυβός και η βυζαντινή εκκλησία της Παναγίας της Σικελιάς. Άλλα αξιοθέατα είναι οι διάσπαρτες εκκλησίες εντός και εκτός του οικισμού. Στη μεγάλη πλατεία του νέου οικισμού, υπάρχουν καφενεία, εστιατόρια και ταβέρνες και σε κοντινή απόσταση η παραλία Κώμη, μία από τις πιο κοσμοπολίτικες του νησιού. Η Καλαμωτή απέχει 20 χιλιόμετρα από την πόλη της Χίου.

4. Λαγκάδα Χίου

Η Λαγκάδα είναι ένα μικρό παραθαλάσσιο χωριό στα βορειοδυτικά παράλια της Χίου. Είναι χτισμένη αμφιθεατρικά γύρω από τον όρμο της Κολοκυθιάς και αποτελεί ασφαλές αγκυροβόλι για τους ψαράδες της περιοχής. Το χωριό διασχίζει ο ποταμός Κρίκελης, οι προσχώσεις του οποίου έχουν σχηματίσει μία εύφορη περιοχή όπου καλλιεργούνται ελιές και διάφορα οπωροφόρα δέντρα. Στενά σοκάκια και χαμηλά κεραμοσκεπή σπίτια με όμορφες αυλές χαρακτηρίζουν το γραφικό αυτό οικισμό.

Ο δρόμος για το χωριό περνά δίπλα από το πευκοδάσος του Καρυδά και οδηγεί στην είσοδο του χωριού όπου βρίσκεται ένα στενό κανάλι στο οποίο οι ντόπιοι αγκυροβολούν τις βάρκες τους. Το κανάλι είναι γνωστό ως κανάλι του Γλυφού από τα νερά των πηγών που καταλήγουν σ’ αυτό. Στην κορυφή του λόφου στην ανατολική πλευρά του οικισμού, στέκει πληγωμένος ένας από τους παλιούς ανεμόμυλους που υπήρχαν στη περιοχή όπου οι κάτοικοι άλεθαν το σιτάρι τα παλιά χρόνια. Μπροστά βρίσκεται το μικρό λιμανάκι του χωριού με θέα  το νησιωτικό σύμπλεγμα των Οινουσσών και τα παράλια της Μικράς Ασίας από πίσω. Από το λιμάνι εκτελούνται συχνά δρομολόγια από και προς τις Οινούσσες και μία επίσκεψη στο χωριό μπορεί να συνδυαστεί με μία μονοήμερη εκδρομή στις όμορφες Οινούσσες.

Το χωριό είναι σύγχρονο και το σύνολο των κατοίκων προέρχεται από το εγκαταλειμμένο χωριό Κυδιάντα που βρίσκεται νοτιοδυτικά της Λαγκάδας. Η μετοίκηση ξεκίνησε τη δεκαετία του ’10 και ολοκληρώθηκε προς το τέλος της δεκαετίας του ’40. Το αφιλόξενο του τόπου ανάγκασε τους κατοίκους του Κυδίαντα να εγκαταλείψουν τη γεωργία και να στραφούν στη θάλασσα για να επιβιώσουν. Απέκτησαν καΐκια και ξεκίνησαν το εμπόριο αγοράζοντας εσπεριδοειδή από τη Χίο, τα οποία εμπορεύονταν στη Κωνσταντινούπολη από όπου έφερναν σιτάρι. Ακόμη και σήμερα οι περισσότεροι κάτοικοι ασχολούνται με τη ναυτιλία.

Η Λαγκάδα απέχει 16 χιλιόμετρα από την πόλη της Χίου και προσφέρεται για ήρεμες διακοπές. Διαθέτει καταστήματα εστίασης με εκλεκτά θαλασσινά κατά κύριο λόγο εδέσματα και ενοικιαζόμενα δωμάτια για όσους επιλέξουν τον ήρεμο αυτό τόπ για τις διακοπές τους. Αν και δε διαθέτει οργανωμένες παραλίες σε κοντινή απόσταση υπάρχουν όμορφες ακτές που αποτελούν πόλο έλξης για τους τουρίστες όπως το Φαναράκι και ο Καρυδάς.  Κάθε χρόνο στις 17 Σεπτεμβρίου διοργανώνεται πανηγύρι προς τιμή της Αγίας Σοφίας με παραδοσιακούς χορούς, ποτό και άφθονο φαγητό. Η Λαγκάδα είναι από τα ομορφότερα χωριά της Χίου και σίγουρα ένα μέρος που αξίζει να επισκεφθείτε.

5. Αρμόλια Χίου

Τα Αρμόλια είναι χωριό της νότιας Χίου, που βρίσκεται σε μια εύφορη κοιλάδα σε απόσταση 22 χιλιομέτρων περίπου από την πόλη της Χίου. Αριθμεί περίπου 442 μόνιμους κατοίκους και είναι από τα χωριά που ακόμη και σήμερα διατηρούν πολεοδομικά και αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά των μεσαιωνικών οικισμών. Κοντινότερα χωριά είναι η Καλαμωτή, το Πυργί και η Βέσσα. Θεωρείται οτι η αρχική ονομασία του χωριού ήταν Ερμόλεια, από τον θεό Ερμή. Άλλοι θεωρούν πάντως οτι το όνομα του χωριού προέρχεται από το αρχαίο ρήμα Αρμόζω – αρμόγεια, Αρμογέα γη. 

Τα Αρμόλια συγκαταλέγονται μεταξύ των Μαστιχοχωρίων της Χίου και αποτελούν από αιώνες παραδοσιακό κέντρο αγγειοπλαστικής. Είναι γνωστή η δεξιότητα των κατοίκων στη κατασκευή χρηστικών αντικειμένων από πηλό όπως γλάστρες, κούπες, «μπουρμπούλια», πιθάρια. Οι κάτοικοι των Αρμολίων ασχολούνται από την αρχαιότητα με την αγγειοπλαστική. Αυτό ξεκίνησε χάρη στην μεγάλη ποσότητα πηλού - αργιλώδους εδάφους - που μαζευόταν στον πυθμένα μιας μικρής και ρηχής λιμνούλας κοντά στο χωριό.

Τα Αρμόλια είναι ένα από τα χωριά της νότιας Χίου όπου καλλιεργείται το μαστιχόδεντρο ή μαστιχοφόρος σχίνος (Pistacia lentiscus, var. Chia) από το οποίο εξάγεται η μαστίχα. Σε κοντινή απόσταση από το χωριό υπάρχει η τεχνητή λίμνη που χρησιμοποιείται για το πότισμα των καλλιεργειών, για την ύδρευση των εργαστηρίων των πήλινων σκευών και αλλά και για την ύδρευση του χωριού γενικότερα. 

Στη Λύκουρη, βουνό πάνω από τα Αρμόλια, υπάρχει γενουατικό μεσαιωνικό κάστρο των Απολίχνων, που διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση. Εξαιτίας της υπάρξεως του εξωτερικού κάστρου, στα Αρμόλια δεν υπάρχει η αρχικτεκτονική διαμόρφωση του «χωριού-κάστρου», όπως πχ στα Μεστά. Άλλα αξιοθέατα του χωριού είναι ο ναός του Αγίου Δημητρίου και ο ναός της Παναγίας Ευρετούδαινας που διαθέτει ξυλόγλυπτο τέμπλο του 1744. Στα ανατολικά του χωριού, στη θέση Λαγκάδι, βρίσκεται η μονή της Ζωοδόχου Πηγής Βρετού που ιδρύθηκε στο τέλος του 18ου αιώνα, στη θέση προϋπάρχοντα ναού της Παναγίας.

6. Ανάβατος

Ο Ανάβατος είναι μία επιβλητική μεσαιωνική καστροπολιτεία της κεντρικής Χίου, 20 περίπου χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα του νησιού. Ο μεσαιωνικός αυτός οικισμός είναι χτισμένος σε υψόμετρο 450 μέτρων πάνω σε έναν λόφο με απόκρημνες πλαγιές, γεγονός που του προσέδωσε το προσωνύμιο «Μυστράς του Αιγαίου». Η είσοδος στον οχυρωμένο οικισμό είναι εφικτή μόνο από ένα σημείο στη βόρεια πλευρά. Όπως υποδηλώνει και το όνομά του, η ονομασία οφείλεται στη δύσβατη θέση που είναι χτισμένος. Ανάβατος προσδιορίζει το δύσβατο και πράγματι η πρόσβαση στο μεσαιωνικό οικισμό είναι ακριβώς αυτό που περιγράφει το όνομα.

Ο οικισμός

Πρόκειται για ένα σπάνιο δείγμα αμυντικής αρχιτεκτονικής όπου οι πρώτοι κάτοικοί του επωφελήθηκαν από τη φυσική οχύρωση αυτού του βράχου και το ενδυνάμωσαν με έναν κυκλικό τοίχο που στο εσωτερικό του οποίου βρίσκονται τα σπίτια. Στο πυρήνα του οικισμού, τα σπίτια είναι φτιαγμένα από πέτρα και μοιάζουν να είναι κολλημένα το ένα με το άλλο. Κοντά στην μοναδική πύλη του τείχους υπάρχει μία επιβλητική οικοδομή που κυριαρχεί ανάμεσα στα κτίσματα της ανατολικής πλευράς. Είναι το λεγόμενο "Τριώροφο" που αποτελείται από το λιοτρίβι, το διδακτήριο, την δεξαμενή και την εκκλησία της Παναγιάς. Ξεχωρίζει επίσης ο ναός Του Ταξιάρχη, μία δίκλιτη βασιλική εντός του κάστρου. Τα σπίτια είναι κυρίως διώροφα με το ισόγειο να χρησιμοποιείται ως αποθηκευτικός χώρος ή στάβλος, ενώ στον όροφο βρισκόταν η οικία. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα σπίτια εδράζονται πάνω στο βράχο χωρίς θεμέλια και είναι κατασκευασμένα από τοπικό ασβεστόλιθο και για κονίαμα έχει χρησιμοποιηθεί αργιλόχωμα με μικρή περιεκτικότητα σε ασβέστη και άμμο.  

Ίδρυση του οικισμού

Η ίδρυση του οικισμού ανάγεται στους μέσους βυζαντινούς χρόνους (11^ος αιώνας) από εργάτες που έφτασαν στη Χίο για την κατασκευή της Νέας Μονής επί Κωνσταντίνου του Μονομάχου. Σύμφωνα όμως με μία άλλη εκδοχή, το χωριό ιδρύθηκε λόγω των πειρατικών επιδρομών που μάστιζαν τα δυτικά παράλια της Χίου. Ο πρώτος πυρήνας κτίστηκε στη κορυφή του λόφου, ωστόσο, ο οικισμός διευρύνθηκε ανατολικά κατά τη περίοδο κατοχής του νησιού από τους γενουάτες, δημιουργώντας το Μεσοχώρι. Η πολεοδομική ανάπτυξη ολοκληρώθηκε κατά τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας. Σύμφωνα με τον Ιταλό χαρτογράφο Φραντζέσκο Πιατσέντζα, κατά τα τέλη του 17^ου αιώνα, ο πληθυσμός ήταν περίπου 150 κάτοικοι.  

Οι περισσότεροι κάτοικοι του χωριού που ζούσαν στο παλιό πυρήνα του οικισμού, σφαγιάστηκαν το 1822 από τους Τούρκους, ενώ ο μεγάλος σεισμός του 1881 είχε ως συνέπεια την καταστροφή πολλών οικοδομών. Μετά τη σφαγή ο οικισμός εγκαταλείφθηκε, ενώ οι λιγοστοί εναπομείναντες κάτοικοι, έκτισαν στους πρόποδες του λόφου το Νέο Χωριό όπου δεσπόζει ο νέος ναός του Ταξιάρχη. Το χωριό είναι πλέον σχεδόν εγκαταλελειμμένο, με ελάχιστους μόνιμους κατοίκους τον χειμώνα. Αν και έρημο, αποτελεί σημείο αναφοράς για το νησί της Χίου, αφού εδώ γράφτηκε ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας του νησιού.

Επίσκεψη

Ο γραφικός οικισμός με τα ερειπωμένα σπίτια, τα καλντερίμια, τις αψίδες και την εντυπωσιακή θέα από την μαγεύει τους επισκέπτες και προσφέρεται για πολλές φωτογραφίες. Στο νέο οικισμό λειτουργεί εστιατόριο για όσους θελήσουν να συνδυάσουν την εκδρομή στον Ανάβατο με ένα παραδοσιακό γεύμα. Η επίσκεψη στο μεσαιωνικό οικισμό μπορεί να επίσης να συνδυαστεί με μία βόλτα στο μεσαιωνικό χωριό Αυγώνυμα και στον όρμο της Ελίντας με τα γαλαζοπράσινα νερά. Ο Ανάβατος συκορυφή γκαταλέγεται ανάμεσα στους σημαντικότερους και πιο ιστορικούς μεσαιωνικούς οικισμούς της χώρας και εντυπωσιάζει όσους τον επισκέπτονται.

Πίνακας Αποστάσεων

• Ανάβατος - Χίος: 20,1 χλμ. (32 λεπτά)
• Ανάβατος - Αυγώνυμα: 4,7 χλμ, (9 λεπτά)
• Ανάβατος - Παραλία Ελίντα: 14,3 χλμ. (23 λεπτά)

Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο - ΦΕΚ 35/Β/2-2-1962

7. Βολισσός Χίου

Η Βολισσός είναι ένα μεσαιωνικό χωριό της Χίου, 40 περίπου χιλιόμετρα από τη πρωτεύουσα του νησιού. Κτισμένο αμφιθεατρικά στις πλαγιές ενός λόφου στη κορυφή του οποίου δεσπόζει ένα ερειπωμένο κάστρο, η Βολισσός είναι το μεγαλύτερο χωριό της βορειοδυτικής Χίου και κεφαλοχώρι της περιοχής της Αμανής. Διατηρεί σε μεγάλο βαθμό αναλλοίωτο το παραδοσιακό του χαρακτήρα και είναι σίγουρα ένα από τα χωριά που αξίζει κανείς να επισκεφθεί όταν βρεθεί στη περιοχή. Πρόκειται για ένα αναπτυγμένο τουριστικά χωριό με όλες τις απαραίτητες υποδομές για μία ευχάριστη διαμονή.

Επίνειο του χωριού είναι τα Λημνιά όπου υπάρχει ένα μικρό λιμάνι. Κοντά στη Βολισσό υπάρχουν υπέροχες παραλίες όπως ο Μάναγρος, τα Μαγεμένα, η Γωνιά, τα Λευκάθια και η παραλία Λήμνος. Κάθε χρόνο στο χωριό διοργανώνονται δύο μεγάλα πανηγύρια, ένα στις 6 Αυγούστου ημέρα γιορτής της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος και ένα στις 15 Αυγούστου, ημέρα εορτασμού της Κοίμησης της Θεοτόκου.

Αξιοθέατα

Από τα σημαντικότερα αξιοθέατα του χωριού είναι το Βυζαντινό κάστρο της Βολισσού με τους έξι κυκλικούς πύργους. Η θέα από το κάστρο προς το κάμπο και το Αιγαίο Πέλαγος είναι μαγευτική. Αν και η ανάβαση μέχρι τη κορυφή είναι κουραστική, σίγουρα η θέα αποζημιώνει όσους το τολμήσουν. Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει η αρχαιολογική συλλογή που φιλοξενείται στο Κονάκι, ένα παραδοσιακό αρχοντικό του 19^ου αιώνα που ανήκει στο Υπουργείο Πολιτισμού. Θέμα της συλλογής είναι ο περίφημος Αριούσιος οίνος που οι αρχαίοι ονόμαζαν το «νέκταρ των θεών».

Στην γύρω περιοχή υπάρχουν αρκετές βυζαντινές εκκλησίες, ενώ μόλις 6 χιλιόμετρα από τη Βολισσό βρίσκεται η Ιερά Μονή Αγίας Μαρκέλλας, ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα του Βορείου Αιγαίου. Η περιοχή της Βολισσού είναι ιδανική για όσους αγαπούν τη φύση. Λίγο έξω από το χωριό ξεκινάει μία εξαιρετική περιπατητική διαδρομή (Βολισσός - Κοιλάδα Μαλαγκιώτη - Παναγία Νερομύλων - Βολισσός) που διασχίζει τον κάμπο της Βολισσού και δίνει στους περιπατητές τη δυνατότητα να θαυμάσουν τη φύση και πολιτιστικά μνημεία της περιοχής όπως παλιούς νερόμυλους, την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου των Βασιλικών και πολλά άλλα στοιχεία κυρίως της αγροτικής κληρονομιάς.

Ιστορία

Η Βολισσός είναι κτισμένη στη θέση μιας μικρής αρχαίας πόλης που ονομαζόταν «Βόλισσος» ή «Βολίσκος», στην οποία σύμφωνα με τον Έλληνα συγγραφέα Στέφανο Βυάντιο έζησε ο Όμηρος. Μερικοί ερευνητές υποστηρίζουν μάλιστα ότι εκεί γράφτηκε η Βατραχομιομαχία, παρωδία της Ηλιάδας, ενώ εκεί έγινε το 412 π.Χ. και η απόβαση των Αθηναίων που νίκησαν τους αποστατήσαντες από τη συμμαχία Χίους και ερήμωσαν τη περιοχή. Η Βολισσός απελευθερώθηκε μαζί με την υπόλοιπη Χίο το 1912 κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων. Μετά τη Μικρασιατή Καταστροφή, στο ιστορικό χωριό εγκαταστάθηκαν 40 οικογένειες Ελλήνων προσφύγων.

8. Ολύμποι Χίου

Οι Ολύμποι είναι μεσαιωνικό χωριό της νοτιοδυτικής Χίου, 31 χιλιόμετρα νότια της πόλης της Χίου και 6 χιλιόμετρα μετά το Πυργί. Είναι ένα από τα 22 μαστιχοχώρια όπου καλλιεργείται το μαστιχόδεντρο ή μαστιχοφόρος σχίνος από το οποίο εξάγεται η γνωστή μαστίχα Χίου. Το πλησιέστερο χωριό είναι τα Μεστά σε απόσταση 3,5 χιλιομέτρων. Οι κάτοικοι των Ολύμπων ονομάζονται Λυμπούσοι στο τοπικό γλωσσικό ιδίωμα. Το χωριό έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο ενώ αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα ενετικής καστροπολιτείας. Χαρακτηριστό του χωριού τα πέτρινα παλιά σπίτια, πολλά από αυτά εντυπωσιακά ζωγραφισμένα.

Στους Ολύμπους διασώζεται, αν και σε μικρότερο βαθμό από ό,τι στα Μεστά, η μορφή του μεσαιωνικού «χωριού-κάστρου» με την ενότητα στους εξωτερικούς τοίχους των ακραίων σπιτιών που λειτουργούσαν σαν τείχη, να προσδίδει φρουριακό χαρακτήρα στην όψη του χωριού. Υπάρχει κι εδώ κεντρική πύλη, αμυντικός πύργος, ο οποίος διατηρείται μισοερειπωμένος και στενά δρομάκια με θολωτά πέτρινα τόξα, που συνέδεαν τα σπίτια μεταξύ τους. Στις τέσσερις γωνιές του οικισμού, υπάρχουν πυργίσκοι, ενώ καταφύγιο για τους κατοίκους αποτελούσε ο κεντρικός πύργος ύψους 20 σχεδόν μέτρων, που είναι και ο καλύτερα σωζόμενος στο νησί. Η μοναδική είσοδος του οικισμού ήταν η Κάτω Πόρτα. Η διαμόρφωση του οικισμού οφείλεται στον φόβο των πειρατών, που αποβιβάζονταν κατά τον Μεσαίωνα και μέχρι την Τουρκοκρατία στις ακτές του νησιού, κάνοντας επιδρομές στα χωριά για να λεηλατήσουν τη μαστίχα και άλλα προϊόντα.

Στην πλατεία του χωριού βρίσκεται η μικρή εκκλησία της Αγίας Παρασκευής με το ξυλόγλυπτο τέμπλο, αξιόλογο δείγμα της τέχνης του 18ου αιώνα. Ο επισκέπτης αξίζει να δει την Τράπεζα των Ολύμπων, ένα διώροφο κτίριο με μακρόστενες αίθουσες που σώζεται από την παλιά μεσαιωνική περίοδο σε πολύ καλή κατάσταση. 

Την τελευταία Κυριακή των Απόκρεων αναβιώνει στην κεντρική πλατεία του χωριού το έθιμο του Αγά. Τα Μεστά, η Ελάτα, το Λιθί είναι μερικά ακόμη χωριά στα οποία αναβιώνει το συγκεκριμένο έθιμο. Ο Αγάς είναι ένας αυστηρός δικαστής ο οποίος ορίζεται από τους κατοίκους του χωριού. Δικάζει και καταδικάζει τους περισσότερους παρευρισκομένους. Όσο για αυτόν που θα καταδικαστεί, είναι υποχρεωμένος να εξαγοράσει την ποινή του. Κύριο χαρακτηριστικό της δίκης είναι το χιούμορ. Το έθιμο αυτό είναι πολύ παλιό και οι ρίζες του χρονολογούνται μεταξύ του 1830-1840. Το έθιμο πλαισιώνεται από ποικίλα δρώμενα και εκδηλώσεις παραδοσιακής μουσικής.

Από τους Ολύμπους μπορούμε να επισκεφθούμε το αξιοποιημένο σπηλαιοβάραθρο της Συκιάς, με τον εντυπωσιακό διάκοσμο. Πρόκειται για μικρό σπηλαιοβάραθρο, με μεγαλύτερο από το πλάτος του βάθος, περίπου 57 μέτρων, και αξιόλογο φυσικό διάκοσμο από σταλακτίτες. Ο δρόμος καταλήγει σε ερημικό ακρωτήρι όπου τα μοναδικά ανθρώπινα έργα είναι η μεσαιωνική βίγλα και το εκκλησάκι της Αγίας Δύναμης που τη συνοδεύει.

Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο - ΦΕΚ Δ 594/13.11.1978, ΦΕΚ Δ 189/02.03.1988

9. Βέσσα Χίου

Η Βέσσα είναι ένας παλαιός, μεσαιωνικός οικισμός της Χίου, χαρακτηριστικό παράδειγμα μεσαιωνικού χωριού-κάστρου (καστροχώρι) που διατηρεί αναλλοίωτη την αρχιτεκτονική του. Πέτρινες καμάρες, γραφικά σοκάκια και πετρόκτιστα σπίτια πλήρως εναρμονισμένα με το φυσικό περιβάλλον προσφέρουν στον επισκέπτη ένα ανεπανάληπτο ταξίδι στον χρόνο.

Απλώνεται στο κέντρο μιας κοιλάδας και είναι ένα χωριό με καλά διατηρημένη την πύλη, τη σφιχτή ρυμοτομία και τα ψηλά στενομέτωπα κτίρια που θυμίζουν πύργους. Παρόλο που ο οχυρωματικός περίβολος του χωριού έχει μερικώς διασπαστεί, η Βέσσα έχει διατηρήσει άριστα στη διάρκεια των ετών την αρχιτεκτονική και πολεοδομική της δομή. Αυτό είναι διακριτό Ιδιαίτερα στους γωνιακούς πύργους του κάστρου της και σε αρκετά τμήματα του οχυρωματικού της τοίχου.

Κτίστηκε στο συγκεκριμένο σημείο προκειμένου να μείνει μακριά από τα βλέμματα των πειρατών αφού το σημείο που βρίσκεται δεν έχει άμεση επαφή με τη θάλασσα. Πολλά από τα σπίτια του οικισμού είναι σήμερα μισοερειπωμένα ενώ υπάρχουν και αρκετά ακατοίκητα.

Εκκλησίες του χωριού είναι η Παναγιά, ο Άγιος Δημήτριος με τη ξυλόγλυπτη εικόνα του και η Παναγιά η Πετρούσενα, η αρχαιότερη εκκλησία της Χίου κατά τους Βεσσιανούς. Η Βέσσα είναι η γενέτειρα του Κωνσταντίνου Βαλιάδη (Κωνσταντίνου Ε΄), Οικουμενικού Πατριάρχη μεταξύ των ετών 1897 και 1901.

Βρίσκεται σε απόσταση 19 χιλιομέτρων, νοτιοδυτικά της της πόλης της Χίου και ανήκει στα χωριά  των Μαστιχοχωρίων, ενώ είναι και ένα από τα παλαιότερα χωριά του νησιού.

10. Αυγώνυμα Χίου

Τα Αυγώνυμα, χωριό της δυτικής Χίου, απέχει 16 περίπου χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα του νησιού. Είναι ένα ορεινό χωριό που οι λιγοστοί κάτοικοι ασχολούνται με την γεωργία και την μελισσοκομία. Περιτριγυρισμένο από το πευκοδάσος του Προβατά έχει θέα το απέραντο γαλάζιο του Αιγαίου.

Το χωριό όπως και ο γειτονικός Ανάβατος είναι προ μεσαιωνικό καστροχώρι που σύμφωνα με την τοπική παράδοση δημιουργήθηκε από τους εργάτες που έχτισαν την Νέα Μονή τον 11ο αιώνα μ.Χ. και στην συνέχεια παρέμειναν στη Χίο. Τα σπίτια όπως άλλωστε και στα υπόλοιπα μεσαιωνικά χωριά της Χίου, είναι χτισμένα από πέτρα και έχουν μικρά παράθυρα, για να προστατεύονται από τις πειρατικές επιδρομές κατά τον Μεσαίωνα. Το χωριό εγκαταλείφθηκε σχεδόν τη δεκαετία του '60. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα την διάσωσή του από ενδεχόμενη αστική ανοικοδόμηση. Ακόμα και σήμερα τα σπίτια διατηρούν την αρχιτεκτονική του παρελθόντος. Μεγάλο μέρος του οικισμού έχει αναστηλωθεί με σεβασμό στην λαϊκή αρχιτεκτονική.

Μικρά δρομάκια οδηγούν στην πλατεία του χωριού όπου βρίσκεται ο ενοριακός ναός (η «χωριοεκκλησιά») των Αυγωνύμων που τιμάται το όνομα του Αγίου Γεωργίου. Εκεί βρίσκονται και μερικές παραδοσιακές ταβέρνες που σερβίρουν τοπικές νοστιμιές. Παλαιοί χριστιανικοί ναοί-εξωκλήσια στην περιοχή των Αυγωνύμων είναι η Παναγία και ο Άγιος Ισίδωρος στην τοποθεσία Αυγωνύματα. Κοντινότεροι οικισμοί είναι ο Ανάβατος στα βόρεια και το Λιθί στα νότια. Ανατολικά του χωριού βρίσκεται η Νέα Μονή, ένα από τα σημαντικότερα και πιο ιστορικά μοναστήρια του νησιού.

11. Βουνό Χίου

Χτισμένο στη νοτιοανατολική πλευρά της Χίου, το Βουνό ή Βουνός όπως ήταν η επίσημη ονομασία παλαιότερα, εντυπωσιάζει με την μεσαιωνική αρχιτεκτονική του. Είναι ένα από τα Μαστιχοχώρια της περιοχής που οφείλει το όνομά του στο βράχο πάνω στον οποίο είναι κτισμένο και ο οποίος το προστάτεψε από τον καταστροφικό σεισμό του 1881. Ψηλά πετρόκτιστα σπίτια και στενά λιθόστρωτα δρομάκια συνθέτουν την εικόνα του γραφικού αυτού οικισμού που ταξιδεύει τους επισκέπτες πίσω στο χρόνο. Οι τοίχοι των σπιτιών αποτελούσαν όπως άλλωστε στα περισσότερα χωριά της περιοχής την περιμετρική οχύρωση του οικισμού. Τα παλιά χρόνια υπήρχαν δύο πόρτες για την είσοδο και έξοδο των κατοίκων στον και από τον οικισμό, οι οποίες άνοιγαν την ημέρα και έκλειναν για ασφάλεια το βράδυ. Ένα από τα χαρακτηριστικά των σπιτιών είναι τα οικόσημα που βρίσκονται επάνω από τις πόρτες των κατοικιών που είναι ορατά ακόμη και σήμερα. Σύμφωνα με περιηγητές το χωριό είχε μεγάλο οχυρό πύργο, πολλούς ναούς και γύρω στους 500 κατοίκους. Σήμερα ο ενοριακός ναός είναι αφιερωμένος στην Ανάληψη του Σωτήρα, ενώ λιγοστοί είναι οι παλαιοί ναοί που σώζονται μέσα στο χωριό. Η πλειοψηφία των κατοίκων είναι αγρότες με κύρια ασχολία τη καλλιέργεια μαστιχόδεντρων, ελαιόδεντρων και αμπελιών. Το Βουνό βρίσκεται σε απόσταση 19 χιλιομέτρων από τη πόλη της Χίου και μία επίσκεψη μπορεί να συνδυαστεί με βόλτα και σε άλλα μεσαιωνικά χωριά της περιοχής, εξίσου όμορφα και εντυπωσιακά.

Φωτογραφία: @chios_text_image_